1978-07-00 Richtlijnen opzichtclausule AVP

Verbond, 00-07-1978

Richtlijnen inzake de opzichtclausule in de AVP-polis
Onlangs heeft de Nederlandse Vereniging van Algemene Aansprakelijkheidsverzekeraars (A.A.V.) een
brochure uitgegeven met algemene informatie over de Aansprakelijkheidsverzekering voor
Particulieren (AVP).
In deze brochure is op blz. 18 t/m 21 het één en ander verteld over goederen van anderen, die een
verzekerde onder zich heeft. Ten aanzien van schade aan deze goederen kent de AVP-polis de zgn.
opzichtclausule.
Hoewel deze brochure de algemene lijnen duidelijk weergeeft, blijkt toch de behoefte te bestaan om
ten behoeve van schaderegelaars en schadecorrespondenten de strekking van de uitsluiting wat nader
te preciseren, daar klaarblijkelijk hierover lang geen eensluidende gedachten gevormd zijn.
Grondslag van de opzichtclausule
Het zgn. opzichtrisico valt uiteen in het "kwasi-eigenaarsrisico" en het doe-het-zelf risico. Allereerst
het "kwasi-eigenaarsrisico". Hierbij gaat het om goederen van derden die aan de zorg van verzekerde
zijn toevertrouwd, of die hij op een of andere wijze onder zijn hoede heeft genomen. In feite zijn deze
goederen dan tijdelijk aan de bezittingen van verzekerde toegevoegd.
Verzekerde krijgt aldus over deze goederen een zo grote feitelijke macht, dat de kans op schade aan
deze goederen voor hem op één lijn ligt met die voor een eigenaar.
Een risico, dat naar zijn aard niet in een aansprakelijkheidsverzekering past, maar bovendien ook
verzekeringstechnisch moeilijk aanvaardbaar is. Deze "opzichf'-schaden doen zich nl. zo vaak voor,
dat de premie aanzienlijk zou moeten worden verhoogd om ze te kunnen betalen.
Dit laatste aspect geldt ook voor het doe-het-zelf-risico, dat te vergelijken is met het bedrijfsrisico in de AVB-polis. In de AVP-polis heeft dit risico betrekking op goederen, die een verzekerde a/s particuliërier uitvoering van doe-het-zelf werkzaamheden in bewerking of in gebruik heeft. Het adagium "waar gehakt wordt vallen spaanders" spreekt voor zichzelf, temeer nu hier het niet-professionele karaktervan de werkzaamheden voorop staat.
De reikwijdte van de opzichtclausule.
Wij stellen voorop, dat de opzichtclausule geen uniforme redactie kent. Wel hebben de meeste polissen dezelfde begrippen (werkwoorden) ter nadere omschrijving van het opzichtrisico: vervoeren, bewerken, behandelen, bewaren, huren, lenen, gebruiken, bewonen. Als specifieke verschijningsvormen van "onder zich hebben", zullen wij ze hieronder uitvoerig behandelen en met voorbeelden verduidelijken. In elk geval geldt voor al deze begrippen, dat ze pas als een vorm van "onder zich hebben" beschouwd mogen worden, als er sprake is van een min of meer duurzame, anders dan incidentele relatie tussen de verzekerde en het beschadigde goed. Om vast te stellen of er sprake is van een (min of meer) duurzame relatie, moet men niet alleen kijken naar de tijdsduur, dat verzekerde het goed "onder zich" heeft, maar ook naar de intentie daarvan. Als verzekerde b.v. de naaimachine van een ander heeft opgenomen om er mee te gaan naaien, dan is niet het net opgenomen hebben beslissend, maar het feit, dat verzekerde het voorwerp wilde gebruiken. Wanneer dan ook bij het opnemen de machine valt, is de uitsluiting van toepassing.
Deze richtlijn geldt niet alleen voor gevallen, waarop een van bovengenoemde specifieke begrippen (vervoeren, bewerken, behandelen enz.) van toepassing is, maar evenzeer als het gaat om "onder zich hebben uit welken hoofde ook" (zoals de rest-categorie in de meeste polissen wordt omschreven).
Vervoeren : het naar elders voeren, transporteren.
Voorbeeld : 1. Verzekerde helpt een familielid verhuizen. De schade welke daarbij ontstaat tijdens het laden, lossen en transport dient te worden beschouwd als een uitvloeisel van het vervoeren en is dus uitgesloten.
2. Verzekerde verplaatst bij een kennis in een vertrek even een voorwerp, bijv. een vaas met bloemen, en laat die uit zijn handen vallen. Dit is niet te beschouwen als vervoer. De schade die daarbij aan de vaas ontstaat valt niet onder de opzichtclausule en is derhalve gedekt.
Bewerken : werk aan iets verrichten om het vooreen zeker doel geschikt te maken.
Hier manifesteert zich het doe-het-zelf-risico. Uitgesloten is schade aan goederen, voorzover de verzekerde deze daadwerkelijk in bewerking heeft.
Voorbeeld : 1. Als men bij het bewerken de zorg over een goed heeft overgenomen zal in de regel de uitsluiting van toepassing zijn. Bijv. verzekerde neemt de was van een ziek familielid mee om te wassen. Door verkeerde instelling van de wasmachine raakt het wasgoed beschadigd. Daar verzekerde de intensieve zorg overnam geldt de uitsluiting.
2. Verzekerde helpt een kennis met het afschuren van een kozijn; hij schiet echter
tijdens het schuren uit en beschadigt de ruit in de sponning.
In dit geval wordt het beschadigde goed (de ruit) en de sponning niet bewerkt en is de opzichtclausule niet toepasselijk.
3. Verzekerde wast de auto van zijn buurman die slecht ter been is en veroorzaakt
daarbij krassen op de lak (er zaten steentjes in de spons).
De uitsluiting is op deze situatie van toepassing.

Behandelen: hanteren, iets onderhanden nemen.
Ook hier speelt het doe-het-zelf-risico een rol evenals bij het bewerken.
Voorbeeld : 1. Verzekerde die als babysit in het huis van de buren vertoeft, wil eigener beweging
het tv-toestel in de teakolie zetten, waarbij uit het door hem omgestoten flesje olie door het rooster in het inwendige van het toestel vloeit. De uitsluiting is hierop van toepassing.
2. Verzekerde die op verjaarsvisite bij de buren is, wil ongevraagd de radio aanzetten en draait de knop de verkeerde kant op. De knop breekt af. De schade is gedekt. Men kan niet zeggen dat de verzekerde de radio onder zijn hoede nam.
Bewaren : onderzijn hoede hebben, toezicht houden op.
Voorbeeld : 1. Verzekerde neemt enkele goederen in bewaring van een kennis die met vakantie gaat.
Er is dan sprake van onder zijn hoede hebben, dus bewaren in de zin van de polis. 2. Verzekerde neemt de jas van een bezoeker aan en hangt deze aan de kapstok. De jas wordt daarna door de hond van verzekerde beschadigd; er kan hier moeilijk van bewaren gesproken worden.
Huren : gebruik of genot van een goed hebben tegen geldelijke vergoeding.
Voorbeeld : Schade aan de gehuurde woning, vakantiewoning of hotelkamer dient op grond van deze uitsluiting te worden afgewezen.
De gemeenschappelijke ruimten als trappenhuis, lift e.d. dienen in het algemeen als gehuurd te worden beschouwd.
Lenen : ter leen hebben.
In verband met hetgeen hierna zal worden opgemerkt over "gebruiken" zal een geleend goed steeds onder de uitsluiting vallen. Dit geldt zowel voor het geleende om niet van een kennis als bijv. ook het van de bibliotheek geleende boek.
Gebruiken : dit kan zowel betekenen "in gebruik hebben" als "gebruik maken van".
Veelal zal het "in gebruik hebben" betekenen: volgens afspraak of stilzwijgend de beschikking over iets hebben gedurende een bepaalde periode.
Daarnaast kan men iets in gebruik hebben zonder toestemming van de eigenaar; wanneer gereden wordt op een weggenomen fiets heeft de berijder deze daadwerkelijk in gebruik.

Voorbeeld : 1,

Verzekerde maait met de maaimachine van de buren hun gras tijdens hun vakantie
en beschadigt daarbij de maaimachine. Hier kan een beroep op de uitsluiting worden
gedaan.
Indien een verzekerde op visite gaat en bij zijn gastheer gebruik maakt van een stoel
of bank, ontbreekt het kwasi-eigenaarsrisico waarover hiervoor werd gesproken en
zal bij beschadiging de uitsluiting niet van toepassing zijn.
(Los hiervan staat overigens dat in het algemeen dergelijke schaden zullen worden
afgewezen omdat de verzekerde daarvoor niet aansprakelijk is).



Bewonen : als woning in gebruik hebben.
Tot zover de omschrijving van de specifieke verschijningsvormen van "onder zich hebben". Daarnaast doen zich gevallen voor welke niet onder deze specifieke begrippen gebracht kunnen worden, maar wel een vorm van opzicht opleveren.
Op deze rest-categorie is van toepassing de omschrijving in de opzichtuitsluiting van "uit welken hoofde ook onder zich hebben".



Uit welken hoofde ook onder zich hebben

Met deze uitsluiting dient echter zeer zorgvuldig te worden omgesprongen. In gevallen waarin, zoals hierboven geschetst, de specifieke begrippen van "onder zich hebben" niet van toepassing zijn dienen de feiten getoetst te worden aan de eerder in de richtlijnen vermelde criteria, te weten "toevertrouwd zijn", "onderzijn hoede hebben", waarbij ook de duur van de relatie van belang is. Een enigszins beperkte interpretatie van deze criteria is dan wel vereist.



Bij de beoordeling van de toepasselijkheid van de opzichtclausule dient uiteraard het aansprakelijkheidscriterium niet uit het oog verloren te worden. De laatste alinea van bladzijde 20 van de AVP-brochure geeft hierover nadere informatie.
Voor de goede orde zij tenslotte opgemerkt dat de normbesef-clausule geenszins de opzichtclausule buiten werking stelt.
Nederlandse Vereniging van Algemene Aansprakelijkheidsverzekeraars (A.A.V.). September 1978